Νίβριτος - Ιστορία

ΝΙΒΡΥΤΟΣ η, (παλαιότερη γραφή: Νίβριτος)

Δημοτικό Διαμέρισμα του Δήμου Γόρτυνας, σε υψόμετρο 395μ. στις νότιες πλαγιές του Ψηλορείτη και συγκεκριμένα του όρους Αμπελάκια (υψ. 1455μ.)!

Η Νίβρυτος ήταν φέουδο του λατινικού πατριαρχείου της Κωνσταντινουπόλεως σύμφωνα με έγγραφα του 13ου αιώνα.

Αναφέρεται από τον Fr. Barozzi το 1577 με την ονομασία Ivrito και στην επαρχία Καινουργίου. Επίσης το με την ίδια ονομασία από τον Καστροφύλακα και με 210 κατ. και το Basilicata το 1630 αναφέρεται Gnivirto. 

Στην πρώτη τούρκικη απογραφή τους 1671 αναγράφεται ως Ivrito με 36 χαράτσια ( 20 πλουσίων, 11 μεσαίας τάξεως και 5 πτωχών οικογενειών).

Στην απογραφή του ο Χουρμούζης αναφέρει ότι η Νίβρυτος πριν την επανάσταση του 1821 είχε 8 οικογένειες χριστιανικές, 7 μουσουλμανικές, 2εκκλησίες και 1 ελαιοτριβείο. Το 1832 το χωριό είχε 4 χριστιανικές οικογένειες, 4 μουσουλμανικές, καμιά εκκλησία και κανένα ελαιοτριβείο.

Στην αιγυπτιακή απογραφή του 1834 (Pashley) αναφέρεται ως  Nivreto με  5 χριστιανικές  και 5 οικογένειες  μουσουλμανικές. 

Στην επανάσταση του 1866 το χωριό υπέστη σοβαρές καταστροφές από τους Τούρκους: «Τας 15 οικίας και την εκκλησίαν «Άγιος Μεθόδοιος» έκαυσαν». (Κατ. Τσατσαρωνάκη, Μια έκθεση ωμοτήτων του 1866)

Στην απογραφή του 1875 που διενήργησε ο υποπρόξενος της Ρωσίας  Ι. Μητσοτάκης, το χωριό κατοικείται από 125κατοίκους. Οι 75είναι χριστιανοί και οι 50 μουσουλμάνοι (25  οικογένειες). (Αλ. Ανδρικάκης, Στατιστική 1875 έτους, ένθετο εφ. ΠΑΤΡΙΣ, Σ. 124 (Φεβρουάριος 2008)

Στην απογραφή Σταυράκη (1881) το χωριό ανήκει στο Δήμο Ζαρού. Έχει 157 κατοίκους (84 άρρενες και 73 θήλεις). Οι χριστιανοί είναι 115 και είναι η πλειοψηφία των κατοίκων (64 άρρενες και 51 θήλεις), ενώ οι μουσουλμάνοι μόλις 42 (20 άρρενες και 22 θήλεις). Οι οικογένειες του χωριού ανέρχονται σε 41 (27 χριστιανικές και 14 μουσουλμανικές). 

Το 1894 η Νίβρυτος κατοικείται από 27 Ελληνικές  οικογένειες και 14 Τούρκικές (Νικόστρατου Θ. Καλομενόπουλου, Κρητικά, Εν Αθήναις 1894 και ένθετο εφ. ΠΑΤΡΙΣ, (Φεβρουάριος 2008).

Το 1900 στην πρώτη απογραφή της Κρητικής Πολιτείας, η Νίβρυτος ανήκει στο Δήμο Ζαρού  και έχει 170  Έλληνες κατοίκους (84 άρρενες και 86 θήλεις).

 Η Νίβρυτος   παρουσιάζει την παρακάτω πληθυσμιακή εξέλιξη στις απογραφές από το 1900 και μετά.

ΑΠΟΓΡΑΦΕΣ

 

ΕΤΟΣ

ΠΛΗΘ.

1900

170

1920

245

1928

287

1940

370

1951

286

1961

359

1971

332

1981

395

1991

325

2001

237

2011

207

Το 1920 η Νίβρυτος  ήταν έδρα ομώνυμου αγροτικού δήμου. Το 1928 έδρα κοινότητας. Το 1989 σύμφωνα με το Π.Δ. 119/89 συνενώνεται με τις κοινότητες Γέργερη και Νίβρυτο και δημιουργούν το Δήμο Ρούβα. Η συνένωση τίθεται σε ισχύ από την 1-1-1995. Το 2011  ανήκει στον καλλικρατικό Δήμο Γόρτυνας.
     Βορειοδυτικά του οικισμού στην απόκρημνη θέση Καλύβες, μέσα σε σπήλαιο, υπάρχει η σκήτη του Αγίου Ευθυμίου. Σε αυτό το σπήλαιο ασκήτεψε επίσης ο Άγιος Νικόλαος ο Κουρταλιώτης. Η περιοχή είναι κατάφυτη από πεύκα. 
Στη Νίβρυτο έζησε και ασκήτεψε και ο Άγιος Μεθόδιος της Νιβρύτου. Ένας άγιος που τιμάται με ξεχωριστή λαμπρότητα…

Το σχολείο του χωριού ιδρύθηκε το 1919 ως 1/τάξιο με 32 μαθητές (αρ. απ. 250/18-11-1919). Συγχωνεύθηκε στο τέλος της δεκαετίας του 1990 με το Δημοτικό Σχολείο Γέργερης.

 

Πηγές: Στέργιος Σπανάκης, Πόλεις και Χωριά της Κρήτης στο πέρασμα των αιώνων, εκδ. Γ. Δετοράκης, Ηράκλειο 1993.

 

Αρχείο Ζαχαρία Καψαλάκη